مرتضى راوندى

290

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

بستن مجلس به او رسيد ، سخت برآشفت و بىدرنگ به يكى از مديران جرايد مهّم برلين تلفن كرد و خواستار مصاحبه‌اى شد ، با وجود آنكه نماينده رسمى دولت بود در مصاحبه خود از هيچ بدگويى و انتقادى عليه محمد على شاه فروگذار نكرد و به دنبال آن از خدمت نمايندگى ايران استعفا داد . ديگر از مردان نامدار اين دوران « سليمان ميرزا » و برادرش يحيى ميرزا و عموى دانشمندش محمد على ميرزا مشهور به شاهزاده عليخان ، هر سه از امناى جامع آدميت بودند . آنان جزو هيات دوازده نفرى در رجب 1325 از طرف جامع با ميرزا على اصغر خان اتابك ملاقات كردند و در پشتيبانى و تقويت اصول مشروطيت از وى تعهدات گرفتند ؛ سليمان ميرزا با برادر و عمويش از اعضاى انجمن حقوق بودند و به شرحى كه در تشكيلات جامع آدميت گذشت ، اين انجمن يكى از جوامع اربعه آن در تهران بود ، سليمان ميرزا در شعبان 1325 چون جامع آدميت را در كرمانشاه برپا كرد ، برادر ديگرش عيسى ميرزا به آن پيوست . . . سليمان ميرزا پس از مرگ برادرش يحيى ميرزا به نمايندگى مجلس انتخاب گرديد و در دورهء دوم ، رياست پارلمانى حزب دموكرات را داشت ؛ در دورهء دوم كه بعضى از نمايندگان مجلس و آزاديخواهان عليه مداخلات دولت روسيه به قم رفتند ، او رياست كميتهء دفاع ملّى را بر عهده گرفت ؛ بعدها او اولين رهبر حزب سوسياليست ايران گرديد و در 10 محرم 1363 درگذشت . سليمان ميرزا سخت به استقرار آزادى و دموكراسى در ايران دلبستگى داشت و در آخرين سالهاى عمر همواره با عناصر تندرو حزب توده ايران در نبرد بود و از دوستان و همفكران خود مىخواست كه مردم را با مفهوم دموكراسى و حكومت ملى آشنا كنند و در راه تحكيم بنيان آزادى و مشروطيت و عليه هرگونه استعمار كشور ايران مبارزه كنند . سليمان ميرزا با استفاده از تجارب فراوان سياسى ، سعى مىكرد رفقاى جوان خود را پس از شهريور ( 1320 ) از اقدامات حاد و انقلابى برحذر دارد ؛ او معتقد بود كه براى به كرسى نشاندن دموكراسى و سوسياليسم در ايران عقب‌مانده ، زمان لازم است ؛ ملتى كه از روز امضاى فرمان مشروطيت به دست مظفر الدين شاه ، در اثر فقدان رشد مدنى و اجتماعى و دسايس ارتجاع داخلى و مداخلات اجانب ، از نعمت آزادى و حكومت ملّى و انتخابات آزاد بهره‌مند نشده و با سنن و مزاياى دموكراسى آشنا و مأنوس نيست ، نبايد مسلك و اصولى را كه براى او قابل درك و هضم نيست به وى تحميل نمود . شك نيست كه اگر ما بخواهيم پيشرفته‌ترين مسلكهاى سياسى را به جامعه‌يى قرون وسطايى و دور از فرهنگ و تمدن جديد تحميل كنيم ، حاصل و نتيجه‌يى جز زيان نخواهيم ديد . متأسفانه پس از مرگ